dr Magdalena Berkowska

jednostka: Wydział Psychologii
stanowisko: adiunkt
prowadzone przedmioty: Metodologia badań psychologicznych, Podstawy języka migowego, Wyższe procesy poznawcze

Edukacja

Data uzyskania Stopień/Tytuł naukowy Instytucja nadająca Dziedzina Dyscyplina Specjalność
2016-05-17 Doktor Uniwersytet Warszawski Dziedzina nauk społecznych Psychologia

Granty

Data projektu: 2011-06-01 - 2012-06-01
Kierownik: Magdalena Berkowska
Wykonawcy: Magdalena Berkowska
Wśród populacji ogólnej można wyróżnić 10-15% osób bez słuchu muzycznego. Ponadto na podstawie przeprowadzonych badań w tym projekcie wiemy, że istnieje kilka fenotypów sklasyfikowanych ze względu na typ ujawnionego zaburzenia. Wśród osób bez słuchu muzycznego można wyróżnić osoby transponujące wysokość dźwięków (ang. pitch transposers) (śpiewające poszczególne melodie o interwał wyżej w górę lub niżej w dół, czyli kilka dźwięków jest zaśpiewanych np. dwa lub trzy dźwięki wyżej niż wskazuje na to zapis nutowy), osoby transponujące tempo (ang. tempo transposers) (śpiewające melodię w tempie wolniejszym lub szybszym niż melodia modelowa), osoby z problemami w śpiewaniu wysokości interwałów (ang. poor-pitch-interval singers) (zaburzona zdolność odtwarzania interwałów, a więc np. w skrajnych przypadkach śpiewanie za każdym razem tego samego interwału) oraz osoby z problemami w śpiewaniu dokładnego czasu trwania poszczególnych nut (ang. poor-duration singers). Taka mnogość opisanych fenotypów sugeruje różnorodność źródeł, w których nastąpiło uszkodzenie, mogących być odpowiedzialnymi za zaburzone śpiewanie. Dla przykładu, wadliwe przetwarzanie motoryczne, nieprawidłowa percepcja, nieprawidłowo funkcjonujące mechanizmy integracji sensomotorycznej, czy uszkodzona pamięć mogą powodować problemy w śpiewaniu. W badaniu pilotażowym przebadano 100 osób, z których następnie do dalszych badań zakwalifikowano 50 osób. Przebadano pięćdziesiąt osób bez wykształcenia wokalnego (35 kobiet i 15 mężczyzn), w wieku pomiędzy 19 a 39 rokiem życia (M = 25.1 lat), studenci WSFiZ w Warszawie (M = 12.3 lat edukacji). Żaden z uczestników eksperymentu nie zgłaszał problemów ze słuchem. Osoby uczestniczyły w eksperymencie dobrowolnie. W badaniu wykorzystano Baterię Testów Zdolności Wokalnych (BTZW)- szczegółowy opis z sprawozdaniu merytorycznym. Na początku każdego badania został ustalony rejestr głosu osoby badanej. Zabieg ten pozwolił na dopasowanie prezentowanych, w późniejszej fazie eksperymentu, bodźców do zakresu głosu osoby badanej. Osoby badane były proszone o imitowanie prezentowanych bodźców (w zależności od wykonywanego zadania). Każde z zarejestrowanych wykonań wokalnych zostało poddane analizie komputerowej przy użyciu wcześniej stosowanej metody (ang. Sung Performance Analysis Software (SPAS) Ponadto została zanalizowana częstotliwość podstawowa wykonania wokalnego przy użyciu algorytmu autokorelacji stosowanego w oprogramowaniu Praat w celu otrzymania zmiennych związanych z wysokością i czasowością. Poza tym, oznaczany został czas wystąpienia pojedynczo wykonywanych dźwięków w przypadku testu (zadanie 1 i 2) w Baterii Testów Zdolności Wokalnych (BTZW) oraz pomiar czasu wystąpienia samogłoski w każdej sylabie (np. /a/ w „la”) w przypadku testów melodycznych (zadania 3, 4 i 5). Pomiarów tych dokonano na podstawie analizy fali dźwiękowej i spektrogramu.
Ta faza badań była najbardziej czasochłonna i wymagała nawet godzinnej analizy rejestracji jednej melodii. Początek nuty i jej wysokość zostały określone za pomocą oprogramowania zaimplementowanego w środowisku Matlab (Sung Performance Analysis Software, SPAS). Pomimo faktu, że większość osób w populacji śpiewa poprawnie istnieją jednak wyjątki, charakteryzujące się zaburzeniami w śpiewie. Dysocjacje występujące zarówno w wymiarze wysokości dźwięków jak również w wymiarze czasu ich trwania wskazują na fakt, że pewne komponenty ogólnej umiejętności w śpiewie mogą być rezultatem anomalii wrodzonych.
Badania dotyczące nieprawidłowego śpiewania ujawniają interesujące wzorce zaburzeń, co może w przyszłości wyjaśnić w jaki sposób funkcjonuje ludzki system wokalny. Deficyty wykonania wokalnego mogą być bardzo specyficzne, selektywnie uszkadzając poszczególne zdolności muzyczne (np. imitację absolutnej wysokości dźwięków lub wykonanie interwałów). Każdy z tych deficytów określa pewien fenotyp niepoprawnego śpiewania i odzwierciedla błędne funkcjonowanie niektórych określonych mechanizmów wewnątrz ludzkiego systemu wokalnego. Opublikowane odkrycia naukowe wskazują na kompleksowy system będący podstawą poprawnego śpiewania, angażujący komponenty planowania percepcyjnego i motorycznego, odświeżanie pamięci, mapowanie słuchowo-motoryczne oraz kompleksowe mechanizmy informacji zwrotnej. Dlatego istnieje zapotrzebowanie na dalsze badania w tym obszarze, które będą wspierały wyjaśnianie poszczególnych struktur oraz rolę wszystkich komponentów ujawniających się w poprawnym i niepoprawnym śpiewaniu. To dostarczy użytecznych informacji pomagających w zrozumieniu korzystnego efektu wykonania wokalnego w rehabilitacji.
Data projektu: 2011-12-01 - 2014-09-01
Kierownik: Magdalena Berkowska
Wykonawcy: Magdalena Berkowska
Powszechną opinię stanowi fakt, że osoby, które nie otrzymały profesjonalnego treningu wokalnego (tzw. okazyjni śpiewacy) nie są w stanie śpiewać poprawnie. To przekonanie jest potwierdzone biorąc pod uwagę zdanie samych zainteresowanych podczas oceny ich własnego wykonania. Dla przykładu, w badaniu Pfordreshera i innych (2007) prawie 60% z 1000 studentów twierdziło, że nie jest w stanie imitować poprawnie melodii (Pfordresher i Brown, 2007). Co więcej, osoby określające siebie jako „głuche na dźwięki”(około 17% populacji studentów) wierzy, że nie potrafi śpiewać poprawnie (Cuddy i in., 2005).
Jednakże, istnieje przekonujący dowód na to, że umiejętność śpiewania jest zdolnością powszechną w populacji ogólnej (Dalla Bella i in., 2007; Berkowska i Dalla Bella, 2009; Dalla Bella i in., w druku). Jednakże niektóre jednostki (nazywane „słabymi śpiewakami”) nie są w stanie wykonywać poprawnie dźwięków. Szacuje się, że 10-15% populacji ogólnej stanowią osoby z zaburzeniem w wykonaniu wokalnym określane mianem słabych śpiewaków (Dalla Bella i in., 2007; Berkowska i Dalla Bella, 2009; Pfordresher i Brown, 2007). Takie jednostki, powszechnie określane jako „głuche na dźwięki”, cierpią z powodu trudności trwającej przez całe życie związanej z przetwarzaniem muzyki, pomimo zachowanych normalnych zdolności intelektualnych, pamięci i zdolności językowych (Peretz, 2001; Peretz i Hyde, 2003). Słabi śpiewacy, zwykle wykazujący uszkodzenie w wymiarze dźwiękowym, charakteryzują się niepoprawnym wykonaniem interwałów wysokości dźwięków (Pfordresher i Brown, 2007; Welch, 1979; Dalla Bella i in., 2007) lub transpozycją (wykonywanie dźwięków z przesunięciem kilka interwałów wyżej lub niżej; Pfordresher i Brown, 2007). Słabe śpiewanie jest często rezultatem zubożałej percepcji (Dalla Bella i in., 2009), ale nie zawsze. Istnieją przypadki osób ze słabym śpiewaniem, gdy nie istnieją zaburzenia percepcyjne (Dalla Bella i in., 2007; Pfordresher i Brown, 2007; Wise i Sloboda, 2008).
Dysocjacja pomiędzy mechanizmami percepcji i wykonania w śpiewaniu oraz różnorodność opisywanych fenotypów sugeruje, że różne źródła uszkodzeń mogą być odpowiedzialne za słabe śpiewanie (dla przykładu, niepełne przetwarzanie motoryczne, niepoprawna percepcja, wadliwie funkcjonujące mechanizmy integracji sensomotorycznej, czy zaburzona pamięć). Aby wyjaśnić funkcjonowanie poszczególnych mechanizmów, które są typowo uszkodzone u słabych śpiewaków, zwróćmy uwagę na pojedyncze komponenty modelu obrazującego ludzki system wokalny vocal sensorimotor loop (Berkowska i Dalla Bella, 2009). Śpiewanie z pamięci znanych melodii wymaga wyszukiwania informacji o wysokości dźwięków i ich czasowości z pamięci długotrwałej oraz planowania motorycznego. Dodatkowo, trwające wykonanie wokalne powraca z powrotem do systemu (za pomocą percepcji), zostaje porównane z wykonywaną melodią i w ten sposób ewentualnie wpływa na planowanie motoryczne (wykorzystując do tego korekcję błędu) w stosunku do nuty, która jako następna będzie wykonywana. Podobne mechanizmy są angażowane podczas imitacji. Przykładowa melodia, która ma być imitowana jest percypowana, magazynowana w pamięci krótkotrwałej, a następnie przechowywane dźwięki są mapowane do gestów motorycznych. Tak jak wcześniej, mechanizm powracania informacji zwrotnej pozwala śpiewającemu na monitorowanie trwającego wykonania oraz na korekcję błędów, jeżeli zachodzi taka potrzeba.
W ostatnim czasie pojawiły się dowody wskazujące na odwrotną dysocjację (uszkodzona percepcja przy jednoczesnym niezaburzonym wykonaniu wokalnym). Przypadki takie udokumentowano u osób z głuchotą dźwięków (Loui i in., 2008), co stanowi dowód na funkcjonowanie oddzielnych mechanizmów dla percepcji i wykonania (Griffiths, 2008). Podsumowując, istnieje rosnący dowód, że problemy dotyczące sprawności śpiewania mogą pochodzić z różnych źródeł, prowadząc do zróżnicowania rodzajów uszkodzeń. Najnowsze dowody wskazują, że dysocjacje pomiędzy percepcją i wykonaniem w głuchocie dźwięków mogą być nawet bardziej zróżnicowane niż sądzono dotychczas. Co więcej, głuchota dźwięków może występować w czystej formie, charakteryzującej się niezaburzoną percepcją (Dalla Bella i in., złożony do druku). Głównym celem proponowanego projektu jest zbadanie osób z czystą formą głuchoty na dźwięki wykorzystując do tego nowe formy warunków badawczych, na przykład manipulując informacją zwrotną docierającą do osób podczas wykonania wokalnego, w nawiązaniu do właściwości vocal sensorimotor loop- ludzkiego systemu wokalnego, co w konsekwencji przyczyni się do wyjaśnienia jego struktury oraz roli jaką pełni każdy komponent zaangażowany zarówno w sprawne jak i zaburzone śpiewanie. Dostarczy to użytecznych informacji potrzebnych do zrozumienia wpływu korzystnego efektu wykonania wokalnego w rehabilitacji. Odkrycia poczynione w proponowanym projekcie przyczynią się do wyjaśnienia procesów zaangażowanych podczas normalnego wykonania wokalnego. Ponadto, nasze badania będą w przyszłości mogły być wykorzystywane jako pomoc studentom muzyki i profesjonalnym muzykom (np. w opracowywaniu efektywnych strategii ulepszających ich sprawność śpiewania) oraz nauczycielom (np. do szacowania słabego śpiewania i ewentualnego opracowania pomyślnego nauczania). Otrzymane wyniki powinny ponadto zachęcić przedstawicieli innych dyscyplin naukowych do zainteresowania się tematyką słabego śpiewania, angażując psychoakustyków, psychologów poznawczych i osób związanych z muzyką.

Artykuły

  • Magdalena Berkowska, Simone Dalla Bella, Corrigendum: Uncovering phenotypes of poor-pitch singing: the Sung Performance Battery (SPB), "Frontiers in Psychology" 2015, vol 4, nr 714, ?-?;
  • Simone Dalla Bella, Magdalena Berkowska, Jakub Sowiński, Moving to the beat and singing are linked in humans, "Frontiers in Human Neuroscience" 2015, vol 9, nr 663, 1-13;
  • Magdalena Berkowska, Simone Dalla Bella, Uncovering phenotypes of poor-pitch singing: The Sung Performance Battery (SPB), "Frontiers in Psychology" 2013, vol 4, nr 714, 1-12;
  • Simone Dalla Bella, Alexandra Tremblay-Champox, Magdalena Berkowska, Isabelle Peretz, Memory disorders and vocal performance, "Annals of the New York Academy of Sciences" 2012, nr 125, 338-344;
  • Simone Dalla Bella, Magdalena Berkowska, Jakub Sowiński, Disorders of pitch production in tone deafness, "Frontiers in Psychology" 2011, vol 2, nr 164, 1-11;
  • Magdalena Berkowska, Simone Dalla Bella, Acquired and congenital disorders of sung performance: A review, "Advances in Cognitive Psychology" 2009, nr 5, 69-83;
  • Magdalena Berkowska, Simone Dalla Bella, Reducing linguistic information enhances singing proficiency in occasional singers, "Annals of the New York Academy of Sciences" 2009, vol. 1169, 108-111;
  • Simone Dalla Bella, Magdalena Berkowska, Singing and its neuronal substrates: Evidence from the general population, "Contemporary Music Review" 2009, vol 28, nr 3, 279-291;
  • Simone Dalla Bella, Magdalena Berkowska, Singing Proficiency in the Majority: Normality and "Phenotypes" of Poor Singing, "Annals of the New York Academy of Sciences" 2009, vol. 1169, 99-107;
  • Magdalena Berkowska, Ilona Laskowska, Maciej Michalak, Zaburzenia w zakresie rozpoznawania muzyki [Music Disorders], "Polskie Forum Psychologiczne" 2004, vol 9, nr 1, 74-78;

Rozdziały w pracach zbiorowych

  • Magdalena Berkowska, Simone Dalla Bella, Occasional Singers Sing More Proficiently when Memory Load is Reduced (w:) On Words and Sounds: A Selection of Papers from the 40th PLM 2009, red. Kamila Dębkowska-Kozłowska, Katarzyna Dziubalska-Koaczyk, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2011;