prof. dr hab. Witold Małecki

jednostka: Wydział Zarządzania i Finansów
stanowisko: profesor zwyczajny
ORCID: 0000-0001-9611-3605
prowadzone przedmioty: Finanse międzynarodowe, Globalizacja gospodarki, Kryzysy finansowe i stabilność rynku finansowego, Międzynarodowe organizacje finansowe, Polityka pieniężna, Seminarium magisterskie

Edukacja

Data uzyskania Stopień/Tytuł naukowy Instytucja nadająca Dziedzina Dyscyplina Specjalność
1991-07-29 Profesor Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Dziedzina nauk ekonomicznych ------ ------
1985-10-22 Doktor habilitowany SGPiS Dziedzina nauk ekonomicznych Ekonomia ekonomia

Granty

Data projektu: 2007-01-01 - 2008-01-01
Kierownik: Witold Małecki
Wykonawcy: Witold Małecki
Celem naukowym projektu była analiza procesu globalizacji rynków finansowych, obejmująca identyfikację jego przyczyn, mechanizmu oraz skutków dla sfery finansów, a także realnej gospodarki. Przeprowadzenie analizy miało się wiązać z wykorzystaniem oraz próbą rozwinięcia istniejących teorii ekonomii i finansów międzynarodowych oraz z prezentacją i oceną nowych, wynikających z globalizacji zjawisk i procesów na rynkach finansowych. Pod adresem zarówno prowadzących politykę makroekonomiczną, jak i uczestników tych rynków sformułowane miały zostać zalecenia ukierunkowane na racjonalizację decyzji z punktu widzenia indywidualnego jak i stabilności systemu finansów międzynarodowych jako całości. Badanie miało mieć charakter teoretyczno-empiryczny, z wykorzystaniem przykładów niektórych rynków oraz sfer polityki makroekonomicznej.
W ramach tego projektu powstało siedem następujących opracowań badawczych:
1. Globalizacja a banki centralne – prof. dr hab. Andrzej Sławiński.
2. Ewolucja zadłużenia zagranicznego Polski w okresie transformacji w perspektywie globalizacji finansów międzynarodowych – prof. dr hab. Jan Kulig.
3. Globalizacja rynków finansowych a polityka kursu walutowego w Polsce – prof. dr hab. Witold Małecki.
4. Wpływ globalizacji na politykę fiskalną krajów Unii Europejskiej. Szkic zależności. – dr hab. Witold Jakóbik.
5. Międzynarodowy Fundusz Walutowy a globalizacja rynków finansowych – dr hab. Ryszard Wilczyński.
6. Globalizacja finansowa a wzrost gospodarczy nowych krajów członkowskich Unii Europejskiej – prof. dr hab. Janusz Kotyński.
7. Integracja i rozwój rynków kapitałowych a wzrost gospodarczy. Przykład Polski. – prof. dr hab. Wiesław Dębski, dr Iwona Bujnowicz.
Wymienione wyżej opracowania zostały opublikowane na początku listopada 2007 r. przez wydawnictwo WSFiZ jako monografia zatytułowana „Globalizacja rynków finansowych – implikacje dla Polski.” Praca zbiorowa pod redakcją Witolda Małeckiego. Recenzentami publikacji byli prof. dr hab. Marek Lubiński i dr. hab. Jan Solarz. Następnie, w dniu 20 listopada 2007 r. odbyła się w WSFiZ konferencja naukowa z udziałem wszystkich autorów uczestniczących w projekcie badawczym, recenzentów książki oraz około 30 zaproszonych gości.
Główne wyniki badawcze uzyskane w następstwie realizacji projektu dotyczyły – zgodnie z przedstawionymi wyżej celami projektu – dwóch sfer zagadnień:
(a) wszechstronnego zbadania zjawiska globalizacji rynków finansowych: jej istoty, genezy, stosowanych mierników globalizacji, wynikających z niej korzyści ale i zagrożeń, a także relacji do pokrewnych zjawisk jak integracja czy otwartość gospodarki na przepływy kapitałowe. Zagadnienia te zostały obszernie omówione w większości opracowań, co pozwoliło na ich kompleksową i uwzględniającą różne punkty widzenia prezentację.
(b) związków między globalizacją rynków finansowych a funkcjonowaniem gospodarek na-rodowych. Badane były implikacje globalizacji dla wzrostu gospodarczego i dla polityki makroekonomicznej (pieniężnej, kursu walutowego, fiskalnej) ze szczególnym uwzględ-nieniem skutków dla gospodarki polskiej.
ad (a) Globalizacja rynków finansowych jest jednym z wymiarów bardziej kompleksowego zjawiska, jakim jest globalizacja gospodarki światowej, określana najkrócej jako proces, w trakcie którego krajowe rynki produktów, kapitału i pracy stają się coraz bardziej zintegrowane w skali całego świata. Sama globalizacja rynków finansowych polega natomiast na umiędzynarodowieniu się tych rynków i nasileniu się wzajemnych powiązań między nimi. Dlatego też za przybliżone miary stopnia finansowej globalizacji często przyjmuje się: – udział obrotów transgranicznych na poszczególnych rynkach; – relacje do PKB zagranicznych aktywów finansowych utrzymywanych przez rezydentów oraz krajowych aktywów finansowych będących w posiadaniu nierezydentów; – stopień korelacji zmian cen aktywów na rynkach poszczególnych krajów.
Uważa się, iż do globalizacji rynków finansowych prowadzi interakcja dwóch czynników: z jednej strony liberalizacja i deregulacja rynków finansowych, z drugiej strony postęp technolo-giczny w zakresie przepływu i przetwarzania informacji. Jeśli chodzi o pierwszy z tych czynników, to szczególne znaczenie ma liberalizacja dewizowa, która stwarza możliwość zawierania transakcji na rynkach różnych krajów. Z kolei postęp technologiczny umożliwił radykalne skrócenie czasu i obniżenie kosztów zawierania i rozliczania transakcji. Geograficzna odległość między stronami zawierającymi transakcje przestała mieć znaczenie. Na ogół wymienia się trzy podstawowe korzyści z globalizacji rynków finansowych. Po pierwsze, w warunkach globalizacji finansowej optymalizacja alokacji zasobów następuje już nie w ramach pojedynczych krajów, ale w skali całej gospodarki światowej. Tym samym poszczególne kraje mogą inwestować mniej lub więcej niż wynoszą ich wewnętrzne oszczędności. Ostatecznym efektem powinna być poprawa efektywności gospodarowania w skali gospodarki światowej. Korzyścią drugą, łatwiejszą do zaobserwowania w praktyce, jest poprawa efektywności funkcjonowania rynków finansowych. Proces umiędzynarodawiania się tych rynków i związany z tym wzrost konkurencji, prowadzą zarówno do znacznego poszerzenia oferty dostępnych instrumentów, jak i do zwiększenia się liczby płynnych rynków finansowych i to nawet w odniesieniu do bardziej skomplikowanych instrumentów i już nie tylko w krajach najwyżej rozwiniętych. Po trzecie, ma miejsce dywersyfikacja ryzyka. Wskazuje się, iż zaburzenie, które mogłoby prowadzić do poważnego wstrząsu na określonym rynku finansowym może okazać się znacznie mniej groźne ze względu na to, że następuje roz-proszenie ryzyka pomiędzy inwestorów z różnych krajów. Tym samym pierwotny szok „rozlewa się” na wiele innych, wysoce płynnych rynków finansowych, które mogą go zaabsorbować. Globalizacja finansowa budzi jednak również i obawy. Za szczególnie poważne uważane bywa zagrożenie destabilizacją gospodarki ze względu na: – fakt iż zaburzenie na jakimś rynku finansowym może błyskawicznie rozprzestrzenić się na rynki w in-nych krajach; – skalę międzynarodowych przepływów kapitałów i łatwość, z jaką kierunek ich przepływu może ulec odwróceniu; - możliwość narastania – w następstwie łatwości w pozyskiwaniu finansowania- nierównowag w gospodarce światowej (np. deficytów obrotów bieżących, deficytów budżetowych czy tzw. bąbli spekulacyjnych na rynkach różnych aktywów) do rozmiarów, które w przyszłości mogą okazać się groźne dla stabilności gospodarki. Jak była o tym mowa wcześniej prezentowany bywa jednak i pogląd odmienny, iż globalizacja rynków finansowych może sprzyjać stabilności finansowej w szczególności dzięki wspomnianemu zjawisku dywersyfikacji ryzyka. Warto wreszcie zauważyć, że obecna era globalizacji finansowej jest już drugą w historii. Poprzednia skończyła się w 1914 r. wraz z wybuchem Pierwszej Wojny Światowej. Doprowadziły do niej czynniki bardzo podobne do tych, które występują współcześnie: liberalizacja dewizowa, jaką zapewniał system waluty złotej oraz postęp technologiczny. Pierwsza era globalizacji finansowej rozpoczęła się wraz z wynalezieniem telegrafu. Można stwierdzić, iż to właśnie od tego czasu stopy procentowe i ceny aktywów w głównych centrach finansowych zaczęły dostosowywać się do siebie w ciągu kilku minut. Obecnie te minuty zostały zredukowane do sekund czy nawet ich ułamków, ale nie zmienia to faktu, iż podstawowy przełom nastąpił już 150 lat temu. Szczególnie interesującym przypadkiem znakomicie ilustrującym zarówno korzyści jak i zagrożenia wynikające z globalizacji rynków finansowych są zaburzenia na światowych rynkach finansowych zapoczątkowane w sierpniu 2007 r. Z jednej strony jest to przykład kryzysu, który wystąpił na ściśle określonym segmencie rynków finansowych, jakim jest amerykański rynek hipotecznych kredytów subprime (na którym nie bankowe instytucje finansowe udzielają kredytów hipotecznych osobom o wątpliwej zdolności kredytowej), a następnie, ze względu na globalizację rynków finansowych, rozprzestrzenił się na cały świat. Z drugiej strony, pomimo ogromnej skali strat, rozproszenie ryzyka pomiędzy wielu inwestorów w wielu krajach sprawiło, iż nie było, przynajmniej jak dotąd, bankructw dużych instytucji finansowych, a dopiero one stałyby się poważnym zagrożeniem dla wzrostu gospodarczego. Jednocześnie kryzys ten ujawnił kolejne zagrożenie wynikające z globalizacji rynków finansowych w postaci tzw. pokusy nadużycia. Można domniemywać, że amerykańskie instytucje nie bankowe nie udzieliłyby na taką skalę kredytów hipotecznych klientom nie posiadającym zdolności kredytowej, gdyby globalizacja nie stwarzała im możliwości transferowania ryzyka na inne podmioty. Co więcej można podejrzewać, iż instytucje odpowiedzialne za nadzór nad amerykańskimi rynkami finansowymi też może wcześniej podjęłyby odpowiednie działania zapobiegawcze, gdyby nie świadomość, że skutki ewentualnego kryzysu poniesie nie wyłącznie gospodarka amerykańska, ale w dużym stopniu również i podmioty zagraniczne. Można natomiast z dużą chyba dozą prawdopodobieństwa przewidywać, że podobnie jak wszystkie poważne zaburzenia na rynkach finansowych, również i kryzys na rynku subprime przyniesie z czasem zmiany legislacyjne, które poprawią nadzór nad instytucjami i rynkami finansowymi. Tym razem zmiany te będą dotyczyły, po pierwsze właśnie nie bankowych instytucji finansowych, które udzielały kredytów hipotecznych nadmiernie obciążonych ryzykiem, po drugie instytucji ratingowych, które nadawały bardzo wysokie oceny wiarygodności tak ryzykownym papierom jak CDO opartych w części na wierzytelnościach z rynku subprime. Przypuszczalnie powróci także kwestia przedstawiania w sprawozdaniach finansowych banków szerzej niż dotąd informacji o ich pozycjach pozabilansowych – takich jak ich transakcje z tworzonymi przez nie funduszami sekuratyzacyjnymi. Będzie tak ponieważ właśnie brak takich informacji stał się przyczyną ogólnej niepewności, braku zaufania do siebie banków i będącego tego konsekwencją dotkliwego braku płynności na międzynarodowych rynkach pieniężnych.
ad (b) Globalizacja rynków towarów i usług stała się czynnikiem, który pomógł bankom centralnym odnieść trwały sukces w walce z inflacją. Było tak dlatego, że globalizacja oznacza o wiele silniejszą niż wcześniej konkurencję cenową. Przedsiębiorstwom o wiele trudniej jest przenosić wzrost kosztów na ceny. Jeśli koszty rosną, na przykład koszty energii w wyniku wzrostu cen ropy, przedsiębiorstwa muszą szukać ucieczki przed spadkiem zysków we wzroście wydajności, ponieważ w warunkach globalnej konkurencji podniesienie ceny wiążę się z ryzykiem utraty rynku zbytu. Globalizacja sprzyja wzrostowi wydajności w gospo-darkach wielu krajów, ponieważ oznacza globalne rozprzestrzenianie się nowych technologii i metod zarządzania, co jest efektem napływających do wielu krajów zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Skutki procesów globalizacyjnych zwiększyło włączenie się do gospodarki światowej Chin i Indii. Import z krajów o niskich kosztach wytwarzania obniża inflację w wielu krajach. W przeciwieństwie do skutków globalizacji rynków towarów i usług, która ułatwiła bankom centralnym prowadzenie polityki pieniężnej, globalizacja rynków finansowych stała się czynnikiem, który skomplikował jej prowadzenie. Świadczą o tym tak spektakularne i powszechnie dyskutowane zjawiska jak zwiększenie się częstotliwości powstawania bąbli spekulacyjnych na rynkach aktywów, długotrwałe utrzymywanie się nierównowag globalnych oraz rosnąca łatwość rozprzestrzeniania się zaburzeń na rynkach finansowych. Globalizacja rynków finansowych pociągnęła za sobą istotne implikacje również i dla prowadzenia polityki walutowej. Znana teza o „nieosiągalnej triadzie celów” zgodnie z którą spośród następujących trzech celów: stabilności kursu walutowego, autonomii (suwerenności) polityki pieniężnej oraz swobody przepływu kapitału, jednocześnie osiągnąć można tylko dwa, coraz wyraźniej przekształca się w następującą alternatywę: polityka płynnego kursu walutowego albo unia walutowa. Polska znajduje się w tej korzystnej sytuacji, dostępnej dla niewielu tylko krajów, iż ma możliwość przystąpienia do unii walutowej, co stanowi współcześnie jedyną praktycznie dostępną metodę stabilizacji kursu walutowego. Dla otwartej gospodarki o średniej wielkości, jaką jest Polska jest to opcja niezwykle cenna, zwłaszcza w świetle dotychczasowych doświadczeń ze stosowaniem płynnego kursu walutowego. Doświadczenia te są mianowicie następujące: – w ciągu ostatnich kilkunastu lat zmiany kursu złotego często następowały w całkowitym oderwaniu od kształtowania się tak zwanych fundamentów polskiej gospodarki; - nawet gdy zmiany kursu były zgodne z kształtowaniem się sytuacji makroekonomicznej Polski, to czynniki zewnętrze znacznie potęgowały skalę tych wahań kursu; - poprzez zmiany kursu złotego na polską gospodarkę oddziaływały wydarzenia, które gdyby nie globalizacja rynków finansowych nie wywierałyby na polską gospodarkę praktycznie żadnego wpływu. Można tu na przykład wymienić kryzysy walutowe w tak odległych i słabo powiązanych gospodarczo z Polską krajach jak Indonezja, Brazylia czy Argentyna, zmiany cen surowców o małym znaczeniu dla polskiej gospodarki czy zmiany stóp procentowych w Japonii. W stosunkowo najmniejszym stopniu globalizacja finansowa wydaje się oddziaływać na politykę fiskalną. Mimo iż w koncepcjach teoretycznych mówi się o wzroście dyscypliny fiskalnej pod wpływem globalizacji finansowej, to większość badań empirycznych nie potwierdza jednoznacznie tych tez wskazując, iż większe znaczenie dla udoskonaleń fiskalnych mają raczej czynniki polityczne i kulturowe.

Artykuły

  • Witold Małecki, Nowe uwarunkowania polityczne i ekonomiczne przystąpienia przez Polskę do strefy euro, "Gospodarka Narodowa" 2018, nr. 2, 29-47;
  • Witold Małecki, Finansjalizacja cykli koniunkturalnych i jej konsekwencje dla polityki stabilizacyjnej, "Gospodarka Narodowa" 2016, nr. 4, 47-68;
  • Witold Małecki, Przeciwdziałanie procykliczności sektora bankowego, "Gospodarka Narodowa" 2014, nr. 4, 27-54;
  • Witold Małecki, Przemiany sektora bankowego i ich konsekwencje, "Ekonomista" 2014, nr. 4, 467-487;
  • Witold Małecki, Regulacje sektora bankowego, "Prace i Materiały Instytutu Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej" 2014, nr. 94, 153-180;
  • Witold Małecki, Dokąd zmierzają świat i Polska, "Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie" 2013, nr. 2, 88-95;
  • Witold Małecki, Wahania kursów walut a wejście do strefy euro - jak budować politykę finansową firmy przed wejściem do strefy euro, "Biuletyn Polskiej Izby Spedycji i Logistyki" 2009, nr. 4, 18-40;
  • Witold Małecki, Perspektywy uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Gospodarczej i Walutowej, "Studia Finansowe" 2005, nr. 73, 15-24;

Monografie, skrypty, podręczniki

  • Ryszard Barczyk, Marek Lubiński, Witold Małecki, Banki a cykle koniunkturalne, Warszawa: Szkoła Główna Handlowa - Oficyna Wydawnicza, 2014;

Rozdziały w pracach zbiorowych

  • Witold Małecki, "Euro-2006" i co dalej ze strategią przystąpienia do strefy euro? (w:) Strategia dla Polski. Ćwierć wieku później, red. Grzegorz W. Kołodko, Jacek Tomkiewicz, Warszawa: PWN, 2019;
  • Witold Małecki, Czy "nowa ortodoksja" wystarczy, aby naprawić współczesny kapitalizm? (w:) Ekonomia przyszłości. Wokół nowego pragmatyzmu Grzegorza W. Kołodko, red. Maciej Bałtowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016;
  • Witold Małecki, Ewolucja systemów kursowych (w:) Polityka pieniężna, red. Andrzej Sławiński, Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2011;
  • Witold Małecki, Globalny kryzys finansowo-gospodarczy a integracja Polski ze strefą euro (w:) Globalizacja, kryzys i co dalej?, red. Grzegorz W. Kołodko, Warszawa: Poltext, 2010;
  • Witold Małecki, Globalny kryzys finansowo-gospodarczy a przystąpienie polski do unii gospodarczo-walutowej (w:) Globalny kryzys finansowy a polska gospodarka, red. Witold Małecki, Warszawa: VIZJA PRESS & IT, 2009;
  • Witold Małecki, Globalizacja rynków finansowych a polityka kursu walutowego w Polsce (w:) Globalizacja rynków finansowych - Implikacje dla Polski, red. Witold Małecki, Warszawa: VIZJA PRESS & IT, 2007;
  • Witold Małecki, Warunki pomyślnego przejścia testu stabilności kursu walutowego w mechanizmie ERM-2 (w:) Gospodarka polska w procesie światowych przemian, red. Witold Jakóbik, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Wyższej Szkoły Handlu i Prawa im. Ryszrda Łazarskiego, 2006;
  • Witold Małecki, Założenia polityki pieniężnej (w:) Sytuacja finansowa Polski 2006/2007. Perspektywy i zagrożenia na rok 2007, red. -brak-, Warszawa: LAM-Akademia Finansów w Warszawie, 2006;
  • Witold Małecki, Perspektywy członkostwa Polski w Unii Gospodarczej i Walutowej a konkurencyjność sektora przedsiębiorstw (w:) Konkurencyjność gospodarki Polski, red. Ryszard Piasecki, Łódź: Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi, 2005;
  • Witold Małecki, Wpływ polityki walutowej w Polsce w okresie od roku 1990 do połowy 2003 r. na konkurencyjność sektora przedsiębiorstw; Perspektywy członkostwa Polski w Unii Gospodarczej i Walutowej a konkurencyjność sektora przedsiębiorstw (w:) Konkurencyjność gospodarki Polski, red. Ryszard Piasecki, Łódź: Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi, 2005;

Redakcje prac zbiorowych

  • Globalny kryzys finansowy a polska gospodarka, red. Witold Małecki, Warszawa: VIZJA PRESS & IT, 2009;
  • Globalizacja rynków finansowych - Implikacje dla Polski, red. Witold Małecki, Warszawa: VIZJA PRESS & IT, 2007;